Het Europees Jaar van de spoorwegen - Op naar een eengemaakte Europese spoorwegruimte dankzij de omzetting van de technische pijler van het vierde spoorwegpakket!

Sinds 31 oktober 2020 zijn twee nieuwe richtlijnen, die deel uitmaken van de technische pijler van het vierde spoorwegpakket, omgezet in Belgisch recht:  

  • richtlijn (EU) 2016/797 betreffende de interoperabiliteit van het spoorwegsysteem in de Europese Unie; 
  • en richtlijn (EU) 2016/798 inzake veiligheid op het spoor. 

 

Deze omzetting is het resultaat van overleg tussen de FOD Mobiliteit en Vervoer, de nationale veiligheidsinstantie (DVIS) en de Belgische spoorwegsector. In totaal waren een wijziging van de Spoorcodex en niet minder dan zes koninklijke besluiten nodig om deze omzetting te voltooien! 

 

Totstandbrenging van marktliberalisering en -regulering in het spoorvervoer via de spoorwegpakketten  

De doelstelling van de Europese Unie (EU) op het gebied van het spoorvervoer is te komen tot de liberalisering en regulering van de markt. Daartoe gaat de Unie stapsgewijs te werk, en elke fase komt overeen met een spoorwegpakket. Tussen 2001 en vandaag zijn vier spoorwegpakketten opgesteld:   

  • Het eerste pakket had betrekking op spoorweginfrastructuur (2001); 
  • Het tweede pakket maakte de weg vrij voor de liberalisering van het vrachtvervoer (2004);
  • Het derde pakket betrof de liberalisering van het passagiersvervoer per spoor (2007); 
  • Het vierde pakket beoogde de instelling van één Europese spoorwegruimte (2016). Dit laatste pakket bestaat uit twee delen of “pijlers”, waarvan de ene betrekking heeft op het bestuur van spoorwegentiteiten, ook wel de “marktpijler” genoemd, en de andere de "technische pijler" wordt genoemd. 

 

Naast de voornoemde richtlijnen en de uitvoeringsverordeningen ervan omvat de technische pijler van het vierde spoorwegpakket ook Verordening (EU) 2016/796 betreffende het Spoorwegbureau van de Europese Unie (ERA). Het doel van deze verordening is om meer taken aan dit bureau toe te vertrouwen. 

 

De cruciale rol van het Spoorwegbureau van de Europese Unie 

Het ERA (European Railway Agence) is het Spoorwegbureau van de Europese Unie. Het werd opgericht in 2006 en bevordert de integratie van het Europese spoornetwerk door te zorgen voor veiligere treinen die zonder te stoppen de grenzen binnen de EU kunnen overschrijden. 

 

Na de inwerkingtreding van het vierde pakket, technische pijler, is het ERA verantwoordelijk geworden voor: 

  • de bevordering van een geharmoniseerde aanpak van de spoorwegveiligheid; 
  • de uitwerking van het technische en juridische kader teneinde de technische obstakels uit de weg te ruimen, en te fungeren als systeemautoriteit voor het ERTMS (European Rail Traffic Management System) en de telematicatoepassingen; 
  • de verbetering van de toegankelijkheid en het gebruik van informatie over het spoorwegsysteem; 
  • het optreden als Europese autoriteit in het kader van het 4de spoorwegpakket door afgifte van voertuig(type)vergunningen en unieke veiligheidscertificaten, daarbij de concurrentiepositie van de spoorwegsector verbeterend. 

 

Spoorwegondernemingen hebben een uniek veiligheidscertificaat nodig om op het spoorwegnet van één of meerdere lidstaten te mogen rijden. De spoorwegonderneming die het certificaat verkrijgt, toont aan dat ze over een veiligheidsbeheersysteem beschikt en in staat is veilig te werken in het beoogde exploitatiegebied. 

 

Vandaag is het ERA dus in principe bevoegd voor het behandelen van vergunningsaanvragen voor het in de handel brengen van voertuigen en van aanvragen voor  unieke veiligheidscertificaten die zijn ingediend door alle voertuighouders en spoorwegondernemingen die op het netwerk van verschillende lidstaten wensen te opereren. Indien het operationele of exploitatiegebied uitsluitend nationaal is, kunnen spoorwegondernemingen en voertuighouders ervoor kiezen hun aanvragen ofwel tot het ERA ofwel tot de nationale veiligheidsinstantie (in België is de nationale veiligheidsinstantie de Dienst Veiligheid en Interoperabiliteit van de Spoorwegen, of "DVIS”) te richten.  

 

Er moet worden opgemerkt dat het ERA ook een belangrijke rol vervult bij de afgifte van vergunningen voor de trein- en baansystemen voor besturing en seingeving ETCS (European Train Control System) die een cruciale rol spelen bij het waarborgen van de spoorwegveiligheid. 

 

Wat zijn de voordelen van het vierde spoorwegpakket, technische pijler, voor de spoorwegoperatoren?  

Unieke online aanvraag 

Alle aanvragen voor voertuigvergunningen en unieke veiligheidscertificaten worden in één keer, via het internet, via het éénloketsysteem ingediend. 

 

Verlaging van de administratieve lasten en kosten 

De stroomlijning en harmonisering van de procedures binnen de EU leiden tot een verlaging van de administratieve lasten en kosten voor spoorwegoperatoren. 

 

Met één enkele vergunning voor het in de handel brengen van een voertuig, waarin het gebruiksgebied is gespecificeerd, kunnen spoorwegoperatoren immers op het spoorwegnet van de EU rijden. 

 

Tevens vereenvoudigt het houderschap van een uniek veiligheidscertificaat de administratieve procedures voor spoorwegoperatoren. Waar vroeger verschillende certificaten moesten worden verkregen voor een exploitatiegebied dat het spoorwegnet van verschillende EU-lidstaten bestreek (één voor elk EU-land), is er nu nog maar één certificaat nodig waarvan het exploitatiegebied het grondgebied van verschillende lidstaten kan bestrijken. 

 

Liberalisering van de markt  

Deze nieuwe vereenvoudigde vergunningsprocedure vergemakkelijkt ook de indienststelling van voertuigen en de toetreding van nieuwe exploitanten op de spoorwegmarkt. Dit strookt met de doelstelling van de technische pijler van het vierde spoorwegpakket, namelijk de verbetering van de efficiëntie en het concurrentievermogen van de spoorwegsector ten opzichte van andere vervoerswijzen. Het uiteindelijke doel is bij te dragen tot de voltooiing van de eengemaakte Europese spoorwegruimte en de geleidelijke uitbouw van de interne markt. 

 

Voor meer informatie over het Spoorwegbureau van de Europese Unie (ERA) en het vierde spoorwegpakket: