Cultureel erfgoed onder water
Cultureel erfgoed onder water is enorm gevarieerd. Wereldwijd liggen er naar schatting meer dan drie miljoen scheepswrakken op de bodem van de zeeën en oceanen. In ons Noordzeegebied alleen al zijn meer dan 280 wrakken gekend.
Wanneer wordt een scheepswrak als erfgoed erkend?
Sinds juni 2021 zijn alle wrakken in de Belgische Noordzee van meer dan honderd jaar oud automatisch erkend als cultureel erfgoed onder water. Een expliciete erkenning door de minister is niet nodig.
De Minister van de Noordzee kan een wrak erkennen als cultureel erfgoed onder water en extra beschermingsmaatregelen vastleggen. Voor 40 wrakken is de erkenning met specifieke in-situ-beschermingsmaatregelen zo vastgelegd in Ministeriële Besluiten. Het gaat daarbij om wrakken ouder dan 100 jaar, maar ook om recentere wrakken met grote historische waarde. De aanvraag tot erkenning gebeurt op basis van onderzoeksrapporten van de gouverneur van West-Vlaanderen. In 2024 werden 14 Wereld Oorlog II-wraksites als erfgoed erkend en beschermd.
Wie is de eigenaar van het erfgoed?
De eigenaar van het schip blijft op het ogenblik van het zinken het eigendomsrecht behouden. Is de eigenaar niet bekend, dan wordt de ontdekker eigenaar.
Musea en openbare instellingen hebben een recht tot aankoop om te vermijden dat waardevolle stukken in een privéarchief verdwijnen.
De gouverneur is de ontvanger van het erfgoed. Iemand die een wrak ontdekt, moet dat met andere woorden melden bij de gouverneur van West-Vlaanderen. De enige uitzondering op de meldingsplicht geldt voor schepen die een wrak zouden ontdekken tijdens een geheime operatie.
Hebt u zelf een wrak ontdekt? Meld het dan via: www.vondsteninzee.be
Bescherming van onderwatererfgoed
Wat betekent het statuut ‘cultureel erfgoed onder water’?
Het statuut ‘cultureel erfgoed onder water’ houdt in dat:
- u voorafgaande toestemming nodig hebt om in de buurt van onderwatererfgoed werkzaamheden uit te voeren die het wrak schade kunnen berokkenen, zoals baggerwerken
- de wrakken op officiële zeekaarten komen
- u toestemming nodig hebt om cultureel erfgoed onder water intentioneel boven te halen
- de minister machtigingen moet geven voor werkzaamheden of het bovenhalen van stukken
Extra beschermingsmaatregelen
Daarnaast kan de minister extra beschermingsmaatregelen opleggen zoals:
- verbod op dreggen of ankeren in een bepaalde perimeter rond het wrak
- verbod op vissen met sleepnetten in de buurt van het wrak
Voor extra beschermingsmaatregelen wordt rekening gehouden met de grote verscheidenheid aan wrakken. Zo zijn er wraksites met een diameter van bijna 100 meter terwijl andere slechts enkele meters groot zijn.
Ook is de bescherming anders bij een wrak dat volledig onder het zand begraven ligt, dan bij een wrak dat op de zeebodem ligt. De ligging van het wrak is eveneens bepalend. Maatregelen met een ruimtelijke impact zullen opgenomen worden in het Mariene Ruimtelijk Plan.
Duikmelding
De wrakken hebben ook een recreatieve waarde. Voor sommige wrakken wordt omwille van de bijzondere waarde bijgehouden wie naar deze wrakken duikt. Wil u gaan duiken op cultureel erfgoed, meld dit dan via: Duikmelding.
Toezicht
Het is belangrijk dat scheepswrakken in de Belgische Noordzee goed beschermd blijven, in het bijzonder wanneer ze erkend werden als cultureel erfgoed onder water. Daarom is er toezicht op de bescherming en vinden controles plaats. Indien nodig, kunnen bij inbreuken sancties volgen.